Định nghĩa

1. Danh từ:
   • Số phận đau khổ, bất hạnh; vận mệnh không may mắn, thường gắn với tình cảnh cô đơn, lận đận: "phận bạc" là một từ Hán Việt, trong đó "phận" chỉ số phận, phần đời được định sẵn, và "bạc" có nghĩa là mỏng manh, ít ỏi, kém may mắn. Từ này diễn tả một số phận gian truân, đầy trắc trở và thiếu thốn hạnh phúc.
   • Số kiếp long đong, lênh đênh: Thường dùng để nói về thân phận của những người, đặc biệt là phụ nữ trong xã hội cũ, phải chịu nhiều thiệt thòi và đau khổ.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:
  • Thân em như tấm lụa đào / Phất phơ giữa chợ biết vào tay ai? (Câu ca dao này gợi lên thân phận bạc bẽo, bấp bênh của người con gái.)
  • Nàng Kiều trong truyện Nguyễn Du là hiện thân của một kiếp phận bạc, tài sắc vẹn toàn nhưng cuộc đời lắm nỗi truân chuyên.
  • Ông già ấy cả đời phận bạc, sống cô độc không người thân thích.

Các cách sử dụng nâng cao

• "phận bạc duyên đơn" hoặc "phận bạc duyên mỏng": Cụm từ thường đi đôi để nhấn mạnh số phận bất hạnh cả về đời sống lẫn tình duyên.
  • Than thân trách phận bạc duyên mỏng, nàng chỉ biết ngậm ngùi chấp nhận.
• "kiếp phận bạc": Nhấn mạnh vào cả một đời người, một kiếp sống đầy đau khổ.
  • Bà đã trải qua một kiếp phận bạc đầy nước mắt.

Biến thể và từ gần giống

• Bạc mệnh (danh từ): Cùng nghĩa với "phận bạc", chỉ số phận đau khổ, mỏng manh. Đây là từ đồng nghĩa trực tiếp và thường được dùng thay thế.
  • Số bạc mệnh khiến cuộc đời chị chìm trong đắng cay.
• Bạc phận (danh từ): Cách nói khác với trật tự từ tương tự, cùng ý nghĩa.
• Hồng nhan bạc phận (thành ngữ): Chỉ những người phụ nữ đẹp nhưng lại có số phận bất hạnh.

Từ đồng nghĩa

• Số phận hẩm hiu: Vận mệnh xấu, kém may mắn.
• Phận hầm hiu: Số phận cô quạnh, đáng thương.
• Vận đen: Vận xui xẻo, không may (thường dùng trong ngữ cảnh ít trang trọng hơn).

Từ trái nghĩa

• Phận may: Số phận may mắn, tốt lành.
• Phận đầy: Số phận đầy đủ, viên mãn.
• Vận đỏ: Vận may mắn, hanh thông.

Thành ngữ liên quan

• Hồng nhan bạc phận: Chỉ những người con gái đẹp (hồng nhan) nhưng lại có số phận long đong, bất hạnh (bạc phận).
  • Câu chuyện cổ tích thường kể về những mỹ nhân hồng nhan bạc phận.
• Tài hoa bạc mệnh: Tài năng, tài hoa nhưng số phận lại ngắn ngủi hoặc đau khổ.
  • Nhiều thi sĩ tài năng trong lịch sử mang nỗi buồn tài hoa bạc mệnh.

1. Chính nghĩa là phận mỏng, tức bạc mệnh